Afstoffen en opnieuw beginnen

Begin januari 2008 begon ik er eindelijk iets van te snappen. Het FD publiceerde een grafiekje van de koersontwikkeling op de beurs sinds begin 1900. Opvallend was de excessieve stijging vanaf de jaren ’80. De enorme crisis van de dertiger jaren vormde een klein rimpeltje vergeleken met de koersexplosie van de afgelopen decennia. Het was duidelijk, dit kon niet lang goed gaan. Dus in actie gekomen. Binnen S&P de zaak wat op scherp gezet, de personele groei getemperd en de klant meer centraal gesteld. De betalingstermijn verlengd, de liquiditeit verhoogd en meer van dat soort acties. En de medewerkers er langzaam van overtuigd dat het weleens een spannend jaar kon worden. Privé leek het me verstandig mijn portie aandelen te verkopen, die vormen immers de basis voor mijn pensioen. Mijn bank dacht er heel anders over. Iris voorspelde nog een flinke koersstijging voor 2008 dus…

In september barstte de bom. We weten nu alles van woeker-hypotheken, van speculerende zakenbanken en haperende kredietstromen. Van vraaguitval en makelaars zonder werk. En van miljarden bonussen en roofridders zonder scrupules. Met die aandelen was ik te laat, gelukkig ga ik pas over een decennium met pensioen. Maar S&P merkte weinig van de crisis. Na een wat slappe zomer volgde een razend druk najaar. Ook 2009 ziet er vooralsnog aardig uit omdat wij veel werken voor de agrifoodsector en de overheid. En omdat wij meedeinen op de grote trends gezond en duurzaam.

Blijft dat zo? Natuurlijk is de huidige crisis de opmaat voor een duurzamere samenleving. Obama verwoordde dat nog eens kernachtig in zijn inaugurele rede: “En iedere dag brengt nieuwe bewijzen dat de manieren waarop we nu onze energie gebruiken de vijand versterken en de planeet bedreigen…. De uitdaging is dat wij de zon, de wind en de bodem gebruiken om brandstoffen te leveren voor onze auto’s en om onze fabrikanten te laten draaien.” En natuurlijk zullen marginaal draaiende bedrijven het eerst ten onder gaan. Rob Maas, econoom van het Planbureau voor de Leefomgeving, betoogt dat tijdens de recessie van de jaren ’80-‘82 zoveel inefficiënte bedrijven omvielen en dat er een ongekend grote energiebesparing werd bereikt. “In die drie jaren is er meer energiebesparing bereikt dan in de 25 daarop volgende jaren bij elkaar.”

Maar als 2008 één ding geleerd heeft, dan is het wel hoe nauw alles op aarde, ook economisch, met elkaar samenhangt. En hoe snel informatiestromen een beeld kunnen veranderen. Want hoewel we over meer kennis beschikken dan ooit, lijkt de voorspelbaarheid der dingen en daarmee ook het vertrouwen uiterst minimaal. Volgens Bernard Wientjes van VNO-NCW ligt het dieptepunt van de crisis al weer achter ons. Maar Wouter Bos bereidt zich voor op een volgende steunronde voor de financiële wereld. Al zit S&P op de goede trends, ik houd me vast aan een behoedzaam scenario voor 2009. Met oog voor de nieuwe kansen die er ongetwijfeld komen. “Vanaf vandaag moeten we onszelf oppakken, afstoffen en opnieuw beginnen”, sprak Obama dinsdag. Mooi geformuleerd, afstoffen en opnieuw beginnen. “Het kan verkeren”, sprak Bredero. Een voorspelling die niet aan actualiteit heeft ingeboet. Mijn voorspelling: duurzaamheid wordt, crisis of geen crisis, steeds belangrijker in onze samenleving. Er komt gelukkig meer oog voor slimmer produceren en consumeren, in lijn met de draagkracht van de aarde.

Marcel Schuttelaar

Maandag 26 januari 2009 staat het Maatschappelijk Café in het teken van duurzaamheid in tijden van crisis.