Burgerparticipatie als toverdrank

Steeds vaker erkent de overheid de toegevoegde waarde van het betrekken van burgers. Want beleid dat aansluit bij de wensen van de samenleving is beter (uitvoerbaar) beleid. Burgerparticipatie luidt het credo. Werkt deze toverspreuk om de kloof tussen burger en overheid te dichten?

Gemeenten doen hun best om inwoners bij beleid te betrekken. Tegelijkertijd krijgen diezelfde mensen te maken met ingrijpende hervormingen in onze samenleving – en dus in hun privéleven. Het nieuwe zorgstelsel, de levensloopregeling, de liberalisering van de energiemarkt, WIA, WMO – het is een kleine greep uit de veranderingen die ze voor hun kiezen krijgen en waar ze over na moeten denken.

Natuurlijk kunnen burgers er baat bij hebben om méér individuele verantwoordelijkheid te dragen. Verantwoordelijkheid verplicht echter tot keuzes maken, heel veel keuzes maken. Keuzevrijheid is prettig, maar als je de sorteerhoed van Harry Potter nodig hebt om te selecteren, worden keuzes een last. Veel mensen ervaren hun magische betrokkenheid daarom als tovermantel voor teveel eigen verantwoordelijkheid. Het gevolg is een sceptische en soms achterdochtige houding naar ‘de overheid’ – dat is tenslotte de kwade genius achter deze stortvloed.

Tegen deze achtergrond halen gemeenten alles uit de kast om burgers te betrekken bij beleid. Want juist de inwoners zijn nodig om de straat, de wijk of de stad leefbaarder te maken. Maar het is de vraag op welke manier lokale participatie kansrijk is als je te maken hebt met een burger die met argusogen kijkt naar alles wat ‘de overheid’ doet.

Het Rijk moet daarom gas terugnemen en zélf de keuze maken: wat leg je bij de burger neer en wat nog niet? En gemeenten doen er goed aan de scepsis van burgers niet lichtzinnig weg te wuiven, maar in plaats daarvan de aandacht te verleggen naar waar burger en gemeente wél invloed op hebben: samen de leefomgeving te verbeteren.

Ondertussen dient Balkenende zijn toverstaf vooral te gebruiken om het vertrouwen van de burger in de overheid te herstellen.

Marije Hulsinga is manager van de unit Civic Consultation