Sitopia

Robbert Coops, strategisch adviseur Schuttelaar & Partners

Volkstuintjes zijn weer belangrijk. Meestal werden ze naar rommelzones verdreven, maar tegenwoordig vormen ze steeds meer een structurerend element voor stedelijke ontwikkeling. Het kan verkeren. Voedsel en voedselvoorziening blijken nu opeens belangrijk voor het verduurzamen van stedelijke milieus. Zo worden om de biodiversiteit te versterken in Amsterdamse stadswijken en bij scholen groente geteeld en geoogst en fruitbomen geplant.

Kleinschalige stadslandbouw heeft meer functies dan voedselvoorziening. Eetbaar groen heeft bijvoorbeeld een hoge belevingswaarde en is het resultaat van of nodigt uit tot buurtparticipatie. Dat geldt ook voor schooltuintjes, die daar elk jaar aan 6700 basisschoolleerlingen worden uitgeleend.

Voedsel als richtsnoer

Dat was wel eens anders. De industriële revolutie schiep de illusie dat steden onafhankelijk, onberispelijk en onstuitbaar waren. En dat er een grote afstand bestond tussen de geïndustrialiseerde voedselketens en steden. De samenhang tussen agrarische productie in de omgeving en verwerking en consumptie in de stad is daardoor verslechterd. Carolyn Steel, architect en auteur van “Hungry City”, pleit er nu juist voor voedsel als richtsnoer te gebruiken om meer balans te brengen in ons dagelijks leven, de samenleving en de ruimtelijke inrichting.

De plaats van voedsel behoort – volgens haar – in het hart van de samenleving. En daar is veel voor te zeggen. “Dat gegeven vraagt op zijn beurt om een totale heroverweging van de verhouding tussen stad en platteland”, zo merkte zij op in haar inleiding tijdens de Kennisdag Ruimtelijke Sector. Haar benadering typeerde zij als sitopia of voedselplaats als tegenhanger van utopia. “In feite leven we al in een bepaald soort sitopia, zij het een verkeerd soort, vormgegeven door grote winkelketens als Walmart en Tesco”.

Samenwerking voor een gezond stedelijk milieu

Meer en vooral betere samenwerking in de voedselketen biedt mogelijkheden voor nieuwe vormen van functiemenging en transport. En wanneer de ruimtelijke ordening op de ontwikkelingen van ruimtegebruik die te maken hebben met de toelevering, distributie, productie,handel, transport en logistiek en recycling van ons dagelijks eten flexibeler en efficiënter anticipeert, kan er een duurzaam en gezond stedelijk milieu ontstaan.

Robbert Coops