Contact

Zeestraat 84
2518 AD Den Haag

Andere vestigingen ›

Marcel Schuttelaar

Verdampt

Bij het Carlton dronken we een borrel op de afloop van het project. We hielpen twee enthousiaste ambtenaren bij het opstellen van de Friese Landbouwagenda. Waarin we we een goede balans zochten tussen zorg voor natuur-landschap en de mogelijkheid om succesvol te boeren-ondernemen. Het was een intensief traject, waarin ik geraakt werd door beider betrokkenheid bij mens, landschap en natuur. Beiden kenden een achtergrond op de boerderij.

Ik voelde enige aarzeling bij mezelf toen ik hen vroeg waarom ze de boerderij ingeruild hadden om ambtenaar te worden. “Met de scheiding verloor ik ook de boerderij…”. De emotie tekende het gezicht. “Ik heb het doorgerekend, maar het ging niet met zo weinig koeien en grond en bijkopen was onbetaalbaar”, zei de ander met uitdrukkingsloze ogen. “Als je wilt weten hoe dat voelt moet je ‘Dit is mijn Hof’ maar eens lezen”. Ik kreeg het wat later cadeau van een collega die een soortgelijk geval had meegemaakt. De boerderij die al honderden jaren in bezit was van de familie, moest plaats maken voor een natuurgebied.

Er zijn van die boeken die onder je huid kruipen. Chris de Stoop schetst indringend, als een modern ‘j’accuse’, de teloorgang van het boerenbedrijf in de Zaligem polder. Een natuurinclusief, kleinschalig landbouwgebied wat sinds de Middeleeuwen gecultiveerd is. Maar dat de pech had in de nabijheid van de Antwerpse haven te liggen.

De uitbreiding van die haven en de uitdieping van de Schelde ging gepaard met natuurcompensatie. In dat proces werd een eeuwenoud cultuurlandschap ingeruild voor manmade natuur. Boerderijen zijn ‘uitgekocht’, dorpen en kreken verdwenen, de vruchtbare zwarte grond werd afgeschraapt en gestort. Dit proces verliep niet zachtzinnig. Door vergunningen in te trekken of niet te verlengen, dorpen te laten verpauperen en inspraak te negeren, door alvast een voorschot te nemen op de werkzaamheden, werd de historie herschreven.

De afgelopen decennia zijn de rollen van bestuur, bedrijfsleven en oppositie (ngo’s) in elkaar verstrikt geraakt. Polderen. Opvallend volgens ‘de Stoop’ was de verwevenheid van het havenbedrijf, de wetenschap en de regionale natuurbeweging. Als een stoomwals rolden zij in gezamenlijkheid hun plannen uit over de lokale gemeenschappen. In de periferie van de natie vormden de geïsoleerd opererende boeren geen enkele belemmering. De haven betaalde wetenschap en medewerkers van de natuurbeweging. En kreeg daarmee voor haar bruuske optreden maatschappelijke en bestuurlijke legitimatie.

Boeren in het buitengebied is een vorm van leven. Juist de randen van de natie, hebben net als het grootstedelijk gebied, hun eigen dynamiek en cultuur. De mensen die er wonen zijn er mee vergroeid. Door corona hebben vele stedelingen opnieuw kunnen ervaren hoe bijzonder een gebied is wat door haar bewoners in de loop der eeuwen is gevormd. Maar, aldus de Stoop: “Steeds sneller verdwijnen de plekjes die we ooit zo naar waarde hebben geschat. Het landschap uit onze jeugd leek nog helemaal op de wereld die onze ouders als kind gekend hadden … Een landschap ging toen nog generaties lang mee. Nu verandert het van jaar tot jaar.”

Als samenleving staan we de komende jaren voor de uitdaging om tal van vraagstukken aan te pakken. Het is verleidelijk daarbij vooral af te wentelen op het buitengebied. ‘In mijn hof’ is een helder signaal om juist de belangen van lokale bewoners centraal te stellen. Om zo het kwetsbare, het dierbare, het gezamenlijke te beschermen. Te voorkomen dat het voelt als het afpakken van jouw boerderij, van jouw landschap… Of als het herschrijven van de historie, alsof die nooit bestaan heeft, alsof de streek en alles erom heen verdampt is.