Contact

Zeestraat 84
2518 AD Den Haag

Andere vestigingen ›

Marcel Schuttelaar

Je ziet het pas...

Gestaag vordert het najaar. De tijd van donker opstaan en weer naar huis gaan. Met het jaar in zijn afrondende, beschouwende fase.

 

Perfecte orkaan

In november ‘21, waarschuwden we voor een ‘perfect storm’ voor burgers en bedrijven. Dat was nog zonder Oekraïne en de gasboycot. Het werd dus een ‘perfecte orkaan’. Extreem hoge gasprijzen creëerden een navenant grote aanslag op het budget van burgers en bedrijven. Logisch, maar ook opmerkelijk als je er goed over nadenkt. Het klimaatakkoord van Parijs dateert uit 2015. De eerste boeken over de klemmende noodzaak tot energiebesparing (Het vergeten scenario, Theo Potma) stammen uit de jaren ’70. Kennelijk is er een flinke crisis nodig voordat de mensheid acteert. We zien het niet tot het gebeurd is….

 

Sturing

Covid vormde de opmaat naar herstel van de rol van de overheid. De politiek had immers 25 jaar lang bezuinigingen en decentralisaties gedicteerd. Als voortvloeisel van de neoliberale tijdgeest. Het meest schrijnende voorbeeld is het ministerie van VROM. Men snapte in de jaren ’90 dat het beleid rond Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu sterk verknoopt was. Het toenmalige Ministerie van VROM maakte wereldwijd furore met zijn deskundige en ambitieuze milieubeleidsplannen. VROM voorzag ook dat er een enorm gevecht om grond zou losbarsten, en dat sturing dringend nodig was om zwakkere partijen, zoals de commons, te beschermen. Kortom, dit ministerie kende heel wat tegenstanders.

 

Opgedoekt

Het is dus niet zo vreemd dat dit ministerie in de neoliberale tijdgeest als eerst ‘kaltgestellt’ werd. Ruimtelijke ordening werd voortaan iets voor gemeenten en provincies. Het is immers makkelijker onderhandelen met een wethouder van een kleine gemeente dan met een minister. Het Ministerie van Volkshuisvesting werd gewoon afgeschaft, want de markt zou zorgen voor voldoende woningen. En het milieubeleid werd stevig gesaneerd. Het toezicht op de handhaving van milieubeleid door bedrijven werd nagenoeg opgedoekt, zoals een topambtenaar mij onlangs uitlegde. PFAS, longkanker door slechte lokale luchtkwaliteit, microplastics, het zijn allemaal geen toevalligheden.

 

Overbelast

Energiebedrijven werden in die periode onder voortvarende leiding van D66 gesplitst en verkocht. De directie van bijvoorbeeld Eneco heeft gevochten voor wat ze waard was. Maar uiteindelijk stemden gemeenten en provincies voor eenmalig gewin, dat overigens slechts een fractie was van de huidige kosten voor het energieplafond. De samenleving mocht de investeringen in de infrastructuur voor haar rekening nemen. De marktleveranciers werden verkocht aan staatsbedrijven uit omringende landen of aan multinationals. Met als gevolg dat we nu een zestigtal energieleveranciers kennen, die mogelijk, net als de banken, door samenlevingsgeld gestut moeten worden als ze de rekeningen niet meer kunnen betalen. En een overbelaste elektra infrastructuur welke totaal niet geëquipeerd is voor de groei van zon en wind. 

 

Lobby

Het is verleidelijk te filosoferen wat er gebeurd zou zijn als we die 25 jaar niet verloren hadden. Als we het toenmalige VROM-beleid hadden kunnen doorzetten. Als we begrepen hadden waar de bouw- en grondlobby onder leiding van de ex-toppers uit de politiek op uit waren: marktdominantie en continuering van de oude economie. Het stutten van de kosten voor hoge energieprijzen kost nu tussen de 10 en 40 miljard. Kleine mkb’ers moeten het tot het voorjaar uitzingen voor ze geholpen worden. Dat geld hadden we die 25 jaar dus slimmer kunnen besteden door het stutten van verduurzaming via woning coöperaties en met de isolatie van hele woonwijken. Door het steunen van groene innovaties. Door het gratis opleiden van vakmensen in technisch onderwijs. Echt groen dus in plaats van afhankelijkheid van vervuilend schaliegas uit de VS en LNG uit Quatar. Transities verlopen zelden ordelijk.

 

Ronddobberen

Jan Rotmans spreekt in ‘Omarm de Chaos’ over de tussentijd. “Omdat deze tussentijd geen duidelijk begin en einde heeft is hij richtingloos en dat voelen mensen. Ze ervaren dat als onrustig en dobberen maar wat rond.” In het oog van de orkaan is het windstil en zie je de storm niet die door de samenleving raast, maar langzaamaan raakt die iedereen. Jan constateert optimistisch dat afbraak van het oude, ruimte biedt voor het nieuwe. In essentie heeft hij gelijk, maar ik maak me zorgen over wat dit met mensen en bijvoorbeeld het mkb doet.

 

Noordzeevis

Een voorbeeld wat tot mijn verbazing weinig media-aandacht haalde. De Noordzee zit tegenwoordig boordevol vis en garnalen. Maar volgend jaar missen we 58 van de 85 kotters in onze havenplaatsen. Door Brexit, het verbod op de pulsvisserij, de windparken, torenhoge brandstofprijzen, de aanlandplicht en andere regelgeving verdampt een stuk traditie. Er is bijna een half miljard uitgetrokken voor “de transitie naar een kleinere en duurzame vloot”. Maar de vissers worden vooral uitgekocht en hun schepen moeten naar de sloop. Daarmee verdwijnt in stilte een stuk folklore, kleinschalige bedrijvigheid en lokale economie. Tilapia en pangasius uit Zuidoost-Azië, vaak van twijfelachtige kwaliteit, wordt weer populairder, ten koste van lokale vissoorten uit de Noordzee. De resterende vissersschepen blijven steeds langer aan de wal. Vissershavens worden Vinex wijken met duur uitzicht op een kale zee. Natuurlijk moet de visserij schoner en groener. En af van fossiele brandstof waar per trip tiendduizenden liters voor nodig zijn. Maar wat verdwenen is komt niet zomaar terug. De Noordzeevis wordt straks duur betaald…

 

Schilderachtig

Bij een groene economie denk je automatisch aan een bont en divers pakket van bedrijfjes en organisaties. Maar onder druk van al deze crises dreigt juist het schilderachtige, kleine te verdwijnen en volgt monochrome schaalvergroting, want crises jagen burgers en het kleine mkb angst aan. Kapitaalkrachtige ondernemers beschouwen het juist als kans. Tal van bedrijfjes gaan komend jaar failliet of worden, voor een kleine prijs, opgekocht. In allerlei sectoren. Zo verdwijnt een stuk biodiversiteit uit de samenleving. Niet alleen de weilanden worden monotoon groen. Wat over dreigt te blijven is een grijze massa van vastgoed jongens, big tech en op elke hoek dezelfde bakkersketen of horecazaak. Je ziet het helaas pas als het gebeurd is….