Contact

Zeestraat 84
2518 AD Den Haag

Andere vestigingen ›

Maud Theelen

Hoe gezond zijn plantaardige vleesvervangers?

 

Deel 1 uit het drieluik over plantaardige vleesvervangers

‘Vleesvervangers, het is goed dat ze er zijn (...) maar of het de gezondheid van burgers gaat bevorderen is zeer de vraag.’, aldus professor Voeding en Gezondheid Jaap Seidell in Een Podcast Over Voeding (1). En dat is precies wat wij ons ook afvroegen. Dat plantaardige vleesvervangers beter zijn voor dierenwelzijn en klimaat staat buiten kijf, maar hoe zit het met het effect op onze gezondheid? Wij zochten het uit voor hamburgers en kipstukjes.

Gezondheidsraad: eet meer plantaardig en minder dierlijk

In 2015 bood de Gezondheidsraad de nieuwe Richtlijnen voor goede voeding aan, met als kernboodschap: ga eten volgens een meer plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon (2). Dit advies is uitgewerkt in de Schijf van Vijf door het Voedingscentrum. Nog even ter verduidelijking, de Gezondheidsraad bedoelde met meer plantaardig; meer groente en fruit, noten, peulvruchten, volkoren graanproducten, etc. Dit omdat onderzoek heeft aangetoond dat er meerdere gezondheidsvoordelen verbonden zijn aan het volgen van een dergelijk plantaardig voedingspatroon. Het lijkt alsof een deel van de Nederlanders geïnspireerd is, want het aantal mensen dat (deels) vegetarisch of veganistisch eet, groeit (3).

Ondertussen in de supermarkten

Plantaardige vleesvervangers kunnen een rol spelen bij de overgang naar een meer plantaardig dieet. Nederlanders eten van alle Europeanen de meeste vleesvervangers (4). Plantaardige burgers en roerbakstukjes worden het meest gekocht. En het (groeiende) aanbod is enorm, waardoor het lastiger wordt de meest gezonde keuze te maken (5).

De laatste tijd is er meer en meer aandacht voor de gezondheidsaspecten van plantaardige vleesvervangers. Zo lieten onder andere de Consumentenbond en het tv-programma Kassa zien dat veel vleesvervangers te veel zout bevatten (6,7).

Meten is weten

Om te beginnen is het goed te weten dat het Voedingscentrum een aantal criteria heeft opgesteld voor de kant-en-klare vleesvervangers (figuur 1).

Figuur 1. Schijfcriteria voor kant-en-klare vleesvervangers. Eiwit ≥ 20 en% is weergegeven als substitutiecriterium. Overgenomen uit “Richtlijnen Schijf van Vijf’ door Voedingscentrum (8).

In september 2021 noteerden wij de voedingswaarden van plantaardige burgers en kipstukjes via de websites van de grootste supermarktketens, die we vervolgens naast de criteria van het Voedingscentrum hebben gelegd.

Plantaardige burgers

In totaal bekeken we 22 verschillende soorten plantaardige burgers (figuur 2). Hierbij hebben we burgers geselecteerd met een grotendeels plantaardige basis. Voor het gemak noemen we ze daarom 'plantaardig'. Dat geldt ook voor de kipstukjes.

Figuur 2. Vergelijking plantaardige burgers (alfabetische volgorde) op basis van gestelde criteria van het Voedingscentrum. Voedingswaarden zijn weergegeven per 100 g.  Eiwit ≥ 20 en% is berekend door ((eiwit*4)/energie)*100. Een gram eiwit staat gelijk aan 4 kcal.

Wat opvalt is dat het overgrote deel van de burgers niet voldoet aan het gestelde criterium voor zout. De meeste burgers bevatten meer dan 1,1 g/100g zout. Anderzijds voldoen wel bijna alle burgers aan het substitutiecriterium dat stelt dat minimaal 20% van de energie uit eiwit moet komen. Als we naar alle criteria kijken, voldoen er slechts twee burgers: Jumbo ‘Lekker Veggie Hamburger’ en ‘Vegan Ruig burger’ van Albert Heijn.

Plantaardige kipstukjes

We namen 12 plantaardige kipstukjes onder de loep (figuur 3).

Figuur 3. Vergelijking plantaardige kipstukjes (alfabetische volgorde) op basis van gestelde criteria van het Voedingscentrum. Voedingswaarden zijn weergegeven per 100 g. Eiwit ≥ 20 en% is berekend door ((eiwit*4)/energie)*100. Een gram eiwit staat gelijk aan 4 kcal.

Vegetarisch versus vlees

Ondanks dat volgens het Voedingscentrum niet alle vleesvervangers de beste keus zijn voor je gezondheid, blijken ze in vergelijking met bewerkte vleesvarianten toch op sommige punten een betere optie.

Als we plantaardige kipstukjes vergelijken met gemarineerde (echte) kipstukjes, dan blijkt de hoeveelheid eiwit nagenoeg gelijk te zijn (in de volgende editie van deze drieluik gaan we in op de eiwitkwaliteit). De hoeveelheid verzadigd vet is voor de ‘normale’, gemarineerde kip gemiddeld 80% hoger dan de plantaardige kip! Dezelfde trend zien we voor wat betreft zout. De ‘normale’, gemarineerde kip bevat gemiddeld 19,5% meer zout dan de plantaardige variant. Kijken we naar (echte, naturel) kipfilet versus de plantaardige naturel versie, dan is het tegenovergestelde het geval. Het zoutgehalte van het vlees is gemiddeld 396% lager dan de plantaardige tegenhanger.

Wanneer we voor de burgers kijken naar het percentage verzadigd vet, blijkt dit voor een plantaardige burger bijna 75% lager dan in een ‘normale’ hamburger. Voor de hoeveelheid kilocalorieën is dit 30%. Kijken we weer naar het zoutgehalte dan is dit gemiddeld 4,25% hoger bij de plantaardige burgers.

Wat is gezonder?

Ondanks de discussie over de gezondheidsaspecten van plantaardige vleesvervangers, laat onze vergelijking zien dat deze plantaardige ten opzichte van de dierlijke varianten het nog niet zo slecht doen.

Dat wil niet zeggen dat er geen winst meer te behalen valt voor wat betreft gezondheid. Hierin ligt vooral een rol voor de levensmiddelenfabrikanten en supermarkten. Bij herformulering en/of de ontwikkeling van plantaardige vleesvervangers zou extra aandacht besteed moeten worden aan de criteria van het Voedingscentrum. Zeker als Nederlanders meer vlees gaan vervangen door plantaardige varianten, is het o.a. erg belangrijk dat deze verrijkt worden met de juiste vitaminen en mineralen.

In de tussentijd zal de consument de etiketten van de verschillende vleesvervangers moeten vergelijken om zo de meest gezonde keus te maken. Echter, echte gezondheidswinst behaal je door met name groente en fruit, noten, peulvruchten en volkoren graanproducten te eten.

Bronnen

  1. Mol, B. (2021, 22 februari). #S01A06: Lobby: politiek & industrie: wat moet er veranderen? Een gesprek met Prof. Dr. Ir. Jaap Seidell - I'm a Foodie. I’m a Foodie. Geraadpleegd op 8 november 2021, van https://www.iamafoodie.nl/een-podcast-over-voeding-6/
  2. Gezondheidsraad. Richtlijnen goede voeding 2015. Den Haag: Gezondheidsraad, 2015; publicatienr. 2015/24
  3. Waart, S. de (2020). Factsheet 1: Consumptiecijfers en aantallen vegetariërs. Nederlandse Vegetariërsbond, Amsterdam
  4. Trouw. (2021, 10 mei). Geen enkele Europeaan eet zo veel vleesvervangers als de Nederlander. Trouw. https://www.trouw.nl/economie/geen-enkele-europeaan-eet-zo-veel-vleesvervangers-als-de-nederlander~b7800b2c/
  5. ProVeg (2021a, april 5). Nieuwshighlights februari: AH breidt uit met 50 vegan producten - en meer. ProVeg Nederland. https://proveg.com/nl/blog/highlights-februari-2021/
  6. Consumentenbond. (2021, 11 juni). Hoe gezond zijn vleesvervangers? https://www.consumentenbond.nl/gezond-eten/hoe-gezond-zijn-vleesvervangers
  7. Kassa (Seizoen 15, aflevering 17) [Aflevering tv-serie], BNNvara,
  8. Brink, L., Postma-Smeets, A., Stafleu, A., & Wolvers, D. (2016). Richtlijnen schijf van vijf. Voedingscentrum Nederland.